Từ ngày 1/3/2026, một quy định mới trong lĩnh vực quản lý xuất nhập khẩu chính thức có hiệu lực, cho phép cơ quan hải quan chủ động dừng thông quan khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn hàng giả. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm tăng cường hiệu quả kiểm soát hàng hóa tại cửa khẩu, đồng thời bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp.
Quy định này được ban hành trong Thông tư 06/2026/TT-BTC, sửa đổi và bổ sung một số nội dung liên quan đến việc kiểm soát hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong hoạt động xuất nhập khẩu. So với cơ chế trước đây, quy định mới giúp cơ quan hải quan có thể phản ứng nhanh hơn khi phát hiện rủi ro, thay vì phải chờ yêu cầu từ chủ thể quyền như trước.
Việc cho phép dừng thông quan hàng giả ngay tại cửa khẩu không chỉ giúp ngăn chặn hàng vi phạm xâm nhập thị trường nội địa mà còn góp phần tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và người tiêu dùng.
1. Quy định mới về dừng thông quan hàng giả từ ngày 1/3/2026
1.1. Cơ sở pháp lý của quy định mới
Thông tư 06/2026/TT-BTC được ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung các quy định trước đây liên quan đến kiểm soát hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới.
Cụ thể, thông tư này điều chỉnh và bổ sung một số nội dung trong các văn bản trước đó như:
-
Thông tư 13/2015/TT-BTC
-
Thông tư 13/2020/TT-BTC
Những văn bản này quy định về thủ tục kiểm tra, giám sát và tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy cơ chế cũ vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc xử lý nhanh các trường hợp nghi vấn hàng giả tại cửa khẩu.
Do đó, việc ban hành quy định mới giúp hoàn thiện cơ chế kiểm soát, đồng thời nâng cao khả năng phát hiện và ngăn chặn hàng hóa vi phạm.
1.2. Điểm thay đổi lớn so với cơ chế trước đây
Trước khi quy định mới được ban hành, cơ quan hải quan chỉ được tạm dừng thông quan khi có yêu cầu từ chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Điều này có nghĩa là nếu doanh nghiệp không nộp đơn yêu cầu hoặc không kịp phản hồi, cơ quan hải quan dù phát hiện dấu hiệu nghi vấn cũng khó có thể chủ động dừng thông quan.
Chính vì vậy, trong nhiều trường hợp, hàng hóa nghi vấn vẫn có thể được thông quan và lưu thông trên thị trường trước khi được kiểm tra đầy đủ.
Quy định mới đã thay đổi cơ chế này. Từ ngày 1/3/2026, khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn hàng giả hoặc hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cơ quan hải quan có thể chủ động quyết định dừng thông quan để kiểm tra và xác minh.
Sự thay đổi này giúp nâng cao hiệu quả phòng chống hàng giả ngay từ khâu cửa khẩu, hạn chế nguy cơ hàng hóa vi phạm lọt vào thị trường nội địa.
1.3. Ai có quyền ra quyết định dừng thông quan
Theo quy định mới, Đội trưởng Hải quan cửa khẩu là người có thẩm quyền quyết định việc tạm dừng thông quan đối với các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn.
Quyết định này được đưa ra dựa trên nhiều căn cứ khác nhau, bao gồm:
-
kết quả phân tích rủi ro
-
dữ liệu nghiệp vụ của ngành hải quan
-
thông tin về quyền sở hữu trí tuệ đã được đăng ký
-
dấu hiệu thực tế của hàng hóa
Cơ chế này giúp việc xử lý các trường hợp nghi vấn được thực hiện nhanh chóng hơn, đồng thời vẫn đảm bảo tuân thủ quy trình nghiệp vụ của cơ quan hải quan.
2. Vì sao cần cơ chế dừng thông quan hàng giả chủ động
2.1. Khoảng trống của cơ chế kiểm soát cũ
Trong cơ chế cũ, dù cơ quan hải quan phát hiện dấu hiệu nghi vấn, họ vẫn phải chờ yêu cầu chính thức từ chủ thể quyền sở hữu trí tuệ.
Quá trình này thường mất nhiều thời gian vì doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ, gửi đơn và chờ xử lý. Trong thời gian đó, hàng hóa có thể đã được thông quan và lưu thông trên thị trường.
Điều này tạo ra khoảng trống trong công tác kiểm soát hàng giả, khiến nhiều lô hàng vi phạm có thể vượt qua khâu kiểm tra tại cửa khẩu.
2.2. Tốc độ lưu thông hàng hóa ngày càng nhanh
Hoạt động thương mại quốc tế và logistics đang phát triển rất nhanh, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới tăng mạnh.
Khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng lớn, khiến việc kiểm soát trở nên phức tạp hơn. Nếu cơ chế xử lý không đủ nhanh, các lô hàng giả hoặc hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể dễ dàng lọt qua cửa khẩu.
Do đó, việc cho phép hải quan chủ động dừng thông quan hàng giả là giải pháp cần thiết để tăng tốc độ phản ứng và nâng cao hiệu quả kiểm soát.
2.3. Tăng hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ
Kiểm soát ngay từ biên giới là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để ngăn chặn hàng giả.
Khi hàng hóa vi phạm bị phát hiện và xử lý ngay tại cửa khẩu, các rủi ro đối với thị trường nội địa sẽ được giảm đáng kể. Điều này giúp:
-
bảo vệ thương hiệu doanh nghiệp
-
đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng
-
duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh
3. Cơ chế thực thi khi hải quan dừng thông quan hàng giả
3.1. Quy trình tạm dừng thông quan
Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, cơ quan hải quan có thể tạm dừng thông quan lô hàng để tiến hành kiểm tra và xác minh.
Sau khi quyết định tạm dừng được ban hành, các bước tiếp theo có thể bao gồm:
-
kiểm tra hồ sơ hàng hóa
-
kiểm tra thực tế lô hàng
-
đối chiếu thông tin về nhãn hiệu hoặc quyền sở hữu trí tuệ
-
xác minh với các cơ quan liên quan
Quy trình này giúp đảm bảo rằng việc tạm dừng thông quan được thực hiện dựa trên căn cứ rõ ràng và minh bạch.
3.2. Ứng dụng dữ liệu và hệ thống điện tử
Ngành hải quan hiện đang sử dụng các hệ thống dữ liệu điện tử để quản lý thông tin về quyền sở hữu trí tuệ và các lô hàng xuất nhập khẩu.
Nhờ đó, cán bộ hải quan có thể nhanh chóng tra cứu:
-
thông tin về nhãn hiệu đã đăng ký
-
dữ liệu về doanh nghiệp
-
lịch sử vi phạm trước đây
-
thông tin phân tích rủi ro
Việc ứng dụng công nghệ giúp quá trình kiểm tra và phát hiện hàng giả trở nên hiệu quả hơn.
4. Trách nhiệm khi áp dụng quy định dừng thông quan hàng giả
4.1. Hải quan phải chịu trách nhiệm nếu dừng sai
Quy định mới cũng đặt ra trách nhiệm rõ ràng đối với cơ quan hải quan.
Trong trường hợp việc tạm dừng thông quan được xác định là không có căn cứ, cơ quan hải quan phải thực hiện bồi thường cho chủ hàng.
Các chi phí có thể được bồi thường bao gồm:
-
chi phí lưu kho
-
chi phí xếp dỡ
-
chi phí bảo quản hàng hóa
Quy định này nhằm đảm bảo việc áp dụng quyền dừng thông quan được thực hiện thận trọng và đúng quy định.
4.2. Thời hạn bồi thường
Theo quy định, việc chi trả bồi thường phải được thực hiện trong 10 ngày làm việc kể từ khi có quyết định xác định việc tạm dừng là không đúng.
Điều này giúp bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và hạn chế rủi ro phát sinh trong hoạt động xuất nhập khẩu.
5. Tác động của chính sách dừng thông quan hàng giả đối với doanh nghiệp
5.1. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu
Doanh nghiệp cần chú ý kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc hàng hóa và đảm bảo rằng sản phẩm không vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Trong bối cảnh quy định mới có hiệu lực, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nên:
-
kiểm tra kỹ nguồn hàng
-
đảm bảo giấy tờ hợp pháp
-
tránh sử dụng nhãn hiệu chưa được cấp quyền
Việc tuân thủ tốt các quy định sẽ giúp giảm rủi ro bị tạm dừng thông quan.
5.2. Đối với thị trường nội địa
Chính sách mới giúp hạn chế hàng giả và hàng nhái xâm nhập thị trường.
Khi hàng hóa vi phạm bị ngăn chặn ngay tại cửa khẩu, người tiêu dùng sẽ được bảo vệ tốt hơn, đồng thời các doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng không phải cạnh tranh với hàng giả.
5.3. Đối với môi trường kinh doanh
Việc tăng cường kiểm soát hàng giả tại biên giới cho thấy cam kết của Việt Nam trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch.
Điều này có thể góp phần nâng cao uy tín của thị trường Việt Nam trong thương mại quốc tế.
Kết luận
Quy định cho phép cơ quan hải quan chủ động dừng thông quan hàng giả từ ngày 1/3/2026 là bước tiến quan trọng trong công tác quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu. Cơ chế mới giúp tăng khả năng phát hiện và xử lý hàng giả ngay tại cửa khẩu, đồng thời giảm nguy cơ hàng vi phạm xâm nhập thị trường nội địa. Đối với doanh nghiệp, việc nắm rõ quy định và tuân thủ đầy đủ các yêu cầu pháp lý sẽ giúp hạn chế rủi ro trong quá trình xuất nhập khẩu, đồng thời góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững.
